Je kent dat gevoel vast wel. Je ademt diep in, volgt een oefening van Calm of Headspace, en je voelt even rust.
▶Inhoudsopgave
Maar zodra de oefening stopt, keert het gevoel van leegte of onrust terug. Alsof je met een pleister op een diepe wond plakt.
Existentiële onrust is meer dan alleen stress. Het is dat diepe, soms onverklaarbare gevoel van leegte, angst of de vraag: "Is dit het nou?" In onze moderne wereld komt dit steeds vaker voor. Hoewel ademwerk een krachtig hulpmiddel is, is het soms simpelweg niet genoeg. Dit artikel duikt dieper in de aard van existentiële onrust en waarom je soms verder moet kijken dan alleen technieken.
Wat is existentiële onrust eigenlijk?
Existentiële onrust is niet zomaar stress. Het is een diepgaand gevoel van onzekerheid over de betekenis, het doel en de waarde van je bestaan.
Stel je voor: je staat midden in het leven, maar je voelt een gat. Een gevoel van betekenissenloosheid, ondanks dat je ogenschijnlijk alles hebt. Deze term werd populair gemaakt door psychiater Rollo May.
Hij beschreef het als een 'geestelijke onrust' die voortkomt uit het bewustzijn van onze eigen sterfelijkheid en de vrijheid om te kiezen.
De cijfers liegen niet
In een universum dat soms willekeurig aanvoelt, zoeken we naar houvast. Wanneer we die niet vinden, ontstaat er onrust. Dit is geen zeldzaam verschijnsel.
Onderzoek toont aan dat dit een groeiend probleem is. Een studie uit 2018, gepubliceerd in het tijdschrift "Psychiatry", liet zien dat bijna 38% van de volwassenen die werden onderzocht, symptomen van existentiële distress ervaarde.
De meest voorkomende klachten waren gevoelens van leegte, betekeningsloosheid en een diep verlangen naar een leven dat ertoe doet.
Het is belangrijk om dit te onderscheiden van angst voor een specifieke dreiging. Bij existentiële onrust is er geen direct gevaar, maar is er wel een diepe onzekerheid over de toekomst en de zin van het leven. Denk aan de ideeën van Viktor Frankl over betekenis, of de filosofie van Albert Camus over de absurditeit van het bestaan.
De kracht (en beperking) van ademwerk
Ademwerk is booming. Van de beroemde "4-7-8" techniek van de Navy SEALs tot aan apps zoals Calm en Headspace (vanaf ongeveer €9,99 per maand).
De techniek is simpel: vertraag je ademhaling, maak 'm dieper, en stimuleer je zenuwstelsel. De Navy SEALs gebruiken dit om onder extreme druk kalm te blijven, en jij kunt het thuis toepassen om je hartslag en bloeddruk te verlagen. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit. Studies tonen aan dat gecontroleerde ademhaling de productie van cortisol (het stresshormoon) verlaagt en de werking van de nervus vagus stimuleert.
Dit zorgt ervoor dat je lichaam sneller schakelt van een 'vecht-of-vlucht' modus naar een rustmodus. Het is een directe, fysiologische interventie die werkt.
Maar hier zit ook de valkuil. Ademwerk is een techniek die de symptomen verlicht.
Het kalmeert je lichaam, maar het beantwoordt de diepe vragen niet. Wanneer je stopt met de oefening, kan de existentiële onrust terugkeren omdat de onderliggende zoektocht naar betekenis niet is aangepakt. Het is als een brandje blussen zonder te kijken naar de oorzaak van de brand.
Waarom technieken alleen tekortschieten
Existentiële onrust is complex. Het is een mix van persoonlijke geschiedenis, cultuur en de huidige maatschappelijke druk.
Je kunt deze gevoelens niet simpelweg 'wegademen'. Het negeren van de diepere vragen – wie ben ik, wat wil ik, wat is mijn rol – leidt vaak tot een gevoel van onvolledigheid.
Uit een studie in "Existential Psychiatry" (2020) bleek dat technieken zoals mindfulness en ademwerk symptomen verminderen, maar dat ze vaak de onderliggende oorzaken niet aanpakken. De onderzoekers benadrukten de noodzaak van een holistische benadering. Dit betekent dat je naar het geheel kijkt, niet alleen naar je ademhaling. Een holistische aanpak kan bestaan uit:
- Zelfreflectie: De tijd nemen om na te denken over je eigen waarden en doelen.
- Betekenisvolle activiteiten: Dingen doen die je voldoening geven, niet alleen ontspanning.
- Verbinding: Het opbouwen van diepe relaties met anderen.
- Creatieve expressie: Uiten wat er speelt door middel van kunst, muziek of schrijven.
- Spiritualiteit: Het onderzoeken van zingeving, los van religie.
Een diepere benadering: Filosofie en therapie
Om echt te werken aan ademwerk bij existentiële onrust, moeten we verder kijken dan technieken.
Filosofie kan hier een prachtig kader voor bieden. Neem Albert Camus: hij erkende de absurditeit van het bestaan. Het universum geeft geen antwoorden, en dat is oké. Camus stelde voor om toch te leven, met volle teugen, en betekenis te creëren in plaats van te vinden.
Deze mindset kan helpen om de focus te verleggen van angst naar acceptatie. Daarnaast is er de mogelijkheid van existential therapy.
Dit is een vorm van psychotherapie die zich specifiek richt op de 'grote vragen' van het leven: vrijheid, verantwoordelijkheid, dood en zin.
Een therapeut helpt je niet om de onrust direct te laten verdwijnen, maar om ermee te leren leven en er betekenis aan te geven. Het is een proces van moedige zelfonderzoek. Stel je voor dat je ademwerk gebruikt als een anker.
Wanneer professionele hulp nodig is
Het helpt je om even tot rust te komen, zodat je de ruimte hebt om na te denken. Vanuit die rust kun je beginnen met het onderzoeken van je waarden.
Je kunt creatieve activiteiten oppakken of in gesprek gaan met een therapeut die gespecialiseerd is in existentiële vraagstukken. Hoewel zelfreflectie waardevol is, is het soms nodig om hulp te zoeken. Als de existentiële onrust zo overheersend wordt dat het je dagelijkse functioneren belemmert, of als het leidt tot diepe depressie, is het tijd voor professionele begeleiding. Een therapeut kan helpen bij het ontwikkelen van coping mechanismen en het aankaarten van onderliggende trauma's of patronen.
Conclusie: De balans vinden
Ademwerk is een fantastisch instrument. Het is een directe manier om je zenuwstelsel te kalmeren en even tot rust te komen.
Maar bij existentiële onrust is het vaak maar het begin. Het is de eerste stap, niet de eindbestemming.
Wil je echt werk maken van diepe onrust? Combineer dan technieken met inzicht. Gebruik ademhaling om je lichaam tot rust te brengen, maar gebruik daarna de helderheid om na te denken over wie je bent en wat je wilt. Lees filosofie, schrijf, praat met anderen en durf de grote vragen aan te gaan. Het leven is te kort om alleen maar te ademen zonder te leven.
Veelgestelde vragen
Wat is precies existentiële onrust?
Existentiële onrust is een diep gevoel van leegte en betekenisloosheid, vaak gepaard gaand met de vraag ‘is dit het nou?’ Het is meer dan gewoon stress, en wordt vaak veroorzaakt door het bewustzijn van onze eigen sterfelijkheid en de vrijheid die we hebben in het leven, zoals beschreven door Rollo May.
Hoe vaak komt existentiële onrust voor?
Onderzoek toont aan dat een aanzienlijk aantal volwassenen, ongeveer 38%, symptomen van existentiële distress ervaart. Dit is een groeiend probleem in onze moderne wereld, waar we vaak worstelen met de vraag naar de zin van het leven en de willekeurigheid van het universum.
Wat is het verschil tussen existentiële onrust en angst?
Existentiële onrust is gekenmerkt door een gevoel van leegte en betekenisloosheid, terwijl angst vaak gerelateerd is aan een specifieke dreiging. Bij existentiële onrust is er geen directe gevaar, maar een diepe onzekerheid over de toekomst en de zin van het bestaan, zoals onderzocht door filosofen als Albert Camus.
Kan ademwerk echt helpen tegen existentiële onrust?
Hoewel ademwerk een directe, fysiologische interventie is die kan helpen om de stresshormonen te verlagen en de rustmodus te activeren, is het belangrijk om te begrijpen dat het slechts een symptoom behandelt. Het is een techniek die je kan helpen om te kalmeren, maar om de diepere oorzaken van existentiële onrust aan te pakken, is verder onderzoek en reflectie nodig.
Wat is de 3-3-3 ademhalingstechniek en hoe werkt het?
De 3-3-3 ademhalingstechniek is een eenvoudige aardingsmethode die kan helpen bij angst. Je concentreert je op drie dingen die je kunt zien, drie geluiden die je kunt horen en drie bewegingen die je kunt maken, waardoor je je in het heden omdraait en de focus van je gedachten verlegt van de angstgecauseerde zorgen.